Fajans Metodu ile Yapılan Analizler

Fajans Metodu ile Yapılan Analizler

Adsorpsiyon indikatörleri kullanılarak yapılan titrasyon yöntemine Fajans yöntemi denir. Adsorpsiyon indikatörü, organik bir bileşik olup çökelme titrasyonunda oluşan katının yüzeyinde adsorplanma eğilimi gösterir. İdeal olarak adsorpsiyon, eşdeğer noktada oluşur ve renk, çözeltinin renginden farklı bir renge dönüşür. Tipik bir adsorpsiyon indikatörü floresseindir ve Cl nin AgNO3 ile titrasyonunda kullanılır. Floressein (HIn), sulu çözeltide kısmen iyonlaşır, oluşan floresseinat anyonu çözeltiye sarı yeşil renk verir.

HIn  H+ + In

In, gümüşle renkli bir tuz oluşturur, oluşan bu tuzun çözünürlüğü azdır. İndikatörün etkisini anlayabilmek için Cl titrasyonunu aşamalı olarak düşünelim. Eşdeğer noktadan önce ortamda Cl aşırı miktarda bulunmaktadır ve oluşan AgCl çökeleğinin yüzeyinde Cl adsorplanır, bu durumda çökeleğin yüzeyi aşağıdaki gibi gösterilebilir.

AgCl : Ag+ / çökelek :  In / dış tabaka

Oluşan son ürün, çözeltinin renginden farklı bir renk alır ve böylece eşdeğer nokta belirlenir.

Adsorpsiyon indikatörlerinin etkisi renkli bir kompleks oluşumuna dayanmaktadır. Burada bu renkli kompleks, Ag+ ile oluşmaktadır. Kompleksin oluşumu çözeltide çok azdır, ancak oluşan kompleksin çökeleğin yüzeyine adsorplanması yoluyla artar. Titrasyonda pH önemlidir, çok düşük pH larda zayıf bir asit olan indikatör, çok az iyonlaşacağından In derişimi çok düşük olur ve eşdeğer noktanın gözlenmesi zorlaşır. pH nin çok yüksek olması halinde ise gümüşün hidroksit halinde çökelmesi söz konusu olduğundan titrasyon hatalı olur. Verilen bir pH de İndikatörün çok kuvvetli adsorplanmaması gerekir, akis halde oluşan çökeleğin anyonu ile yer değiştirebilir ve eşdeğer noktadan önce renk değişimi gözlenir. Açıktır ki, adsorpsiyon indikatörünün adsorplanması, çökeleğe ait anyonun adsorplanması ile de ilişkilidir. Örneğin, Br Ag+ ile daha az çözünen bir çökelek oluşturduğundan daha kuvvetli adsorplanır ve bu durumda adsorpsiyon eğilimi daha fazla olan bir indikatöre gerek vardır, böylece İndikatörün adsorplanma olasılığı artar. Çökeleğin kolloidal halde tutulmasını sağlamak için koruyucu bir madde ilavesine gerek duyulabilir. Bu amaçla %2 lik dekstrin çözeltisi kullanılır. Adsorpsiyon olayının başarılı olabilmesi için çözeltinin iyi karıştırılması ve sıcaklığın düşük tutulmasında yarar vardır. Adsorpsiyon indikatörleri ile ilgili genel bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Adsorpsiyon indikatörleri.

—————————————————————————————————————–

İndikatör                                 Analit               Titrant                          Çözelti Özellikleri

—————————————————————————————————————–

Alizarin Kırmızısı                      F                     Th(NO3)4

                                               F                     La(NO3)3

Bromofenol mavisi                   Hg22+               NaCl                           0,1 M çözelti

                                               Cl                   Hg2(NO3)2                   0,1 M çözelti

                                               Br                   Hg2(NO3)2                   0,1 M çözelti

Bromokrezol yeşili                   SCN               AgNO3                        pH 4-5

Diklorofloressein                      Cl                   AgNO3                        pH 4

Eosin                                       Br, I, SCN    AgNO3                        pH 2

Floressein                                Cl                   AgNO3                        pH 7-8

Metil viyole                              Ag+                  NaCl                           Asidik

Ortokrom T                             Pb2+                 K2CrO4                       Nötral, 0,02 M çözelti

Rodamin 6G                            Ag+                  NaBr                           HNO3 (< 0,3 M)

Torin                                       SO42-               BaCl2                          pH 1,5-3,5

—————————————————————————————————————–

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir