Kıl Kökenli (Deri Ürünü) Lifler

Hayvanlardan elde edilen ürünler, bir ülkenin ekonomisinin belli bir oranını oluşturur. Bu nedenle hayvanlardan elde edilen tekstil lifleri olan yün ve diğer deri ürünlü lifler, ekonomik değeri olan ürünlerdir. Koyundan elde edilen yün, hayvansal lifler içinde %90’dan daha fazla orandadır. Kıl kökenli deri ürünü liflerin tümünün kimyasal yapıtaşı keratindir. Bu nedenle kıl kökenli lifleri tanımadan önce keratin hakkında bilgi edinilmesi gerekmektedir.

Keratin

Keratin, yün ve saç gibi kıllar yanında, hayvanların boynuz ve tırnak gibi dokularını oluşturan bir protein maddesidir. Bütün proteinler gibi keratin de karmaşık yapıda bir kimyasal bileşiktir. Yapısında karbon, hidrojen, oksijen, azot ve kükürt elementleri bulunur. Fazla miktarda içerdiği kükürt ile diğer proteinlerden farklandırılır. Keratinin yapısına iştirak eden aminoasitlerden başlıcaları ve oranları tablo 1’de gösterilmiştir.

Glutamik asit……………….% 12,2-16,0 Arginin………………………..% 7,1-10,4 Sistin…………………………..% 11,0-13,1 Serin……………………………% 9,5-11,5

Aspartik asit…………………% 6,2-7,3

Glisin…………………………..% 5,8-6,5

Alanin………………………….% 4,4-5,5

Lösin…………………………..% 7,6-8,1

Tirosin…………………………% 4,0-6,1

Pirolin………………………….% 7-5,8,1

Treonin………………………..% 6,6-7,0

            Tablo 1

Bunların dışında çok az miktarlarda olmak üzere, alanin, valin, izolösin, metionin, lizin, fenilalanin, histidin ve triptofan gibi aminoasitler de keratinin bileşiminde bulunur. Keratin zincirinde bu asitler birbirlerine, aşağıdaki kimyasal bağlarla bağlanır.

  1. Peptid bağları : Aminoasitlerin polimerleşmesi sırasında oluşturdukları kovalent bağlardır. Bir aminoasitin karboksil grubu ile diğer bir aminoasitin amino grubu arasında bir molekül su ayrılması ile meydana gelir.

  1. Tuz bağları : Aminoasit birimlerinde bazı R yan grupları asidik (-COOH) veya bazik gruplar (-NH2) içerir. Uzun protein zinciri üzerinde peptidleşmeye iştirak etmemiş karboksil ve amino grupları varsa serbest kalan bu gruplar birbirleri ile tuz yapısında bağlar oluşturur. Adından da anlaşılacağı üzere bu bağlar iyonik karakterdedir. Bu tür bağlar protein zincirlerini birbirlerine yan bağlarla(çapraz bağlar) bağlanmış durumdadırlar.
  2. Sistin bağları : Yün keratininde, kovalent bağ karakterinde ve yan zincir (çapraz bağ) oluşturan bir başka bağda sistin bağlarıdır. Keratin zincirinin yapısına iştirak eden sistinde iki aminoasit ve iki karboksil grubu vardır. Bu iki grup, protein oluşturmak üzere diğer aminoasitlerle birleşip, peptid bağlarını meydana getirirler. Bu bağlanma sırasında –S-S- grubu iki protein zinciri arasında kalır. Böylece iki zincir arasında yeni bir köprü oluşur.

    Sistin bağları ayrıca aynı protein zinciri üzerinde bulunabilir.

  3. H-Köprüleri : Keratin zincirindeki amid -CO-NH- grupları kolayca hidrojen köprüleri oluştururlar. Zincirdeki karbonil (>C=O) grubu ile imino (-NH-) grubu arasındaki H-köprüsü aynı protein zincirinde meydana gelirse a-şekli; karşılıklı polimer zincirleri arasında oluşursa ß-şekli meydana gelir. Gerilmemiş normal durumdaki yün lifinin doğal yapısı a-şeklindedir. Gerilmiş halde ise ß-keratin şekline dönüşür; ancak kendi haline bırakıldığında yine a-şekline dönmeye çalışır. Bunun dışında hidrojen köprüleri protofibriller arasında da bulunur. Keratin, oldukça düzensiz yapıdadır. Kristalin bölgelerinin oranı %25-30; amorf bölgeler ise %70-75 arasındadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir